Helicobacter pylori a rak żołądka: co pokazuje nowe badanie
Krótka odpowiedź: Według nowej analizy IARC, opublikowanej w czasopiśmie The Lancet Oncology, w 2024 roku z zakażeniami wiązało się około 12 % wszystkich nowych przypadków raka (ok. 2,3 mln). Najwięcej z nich, około 760 000, przypada na bakterię Helicobacter pylori. Większość osób zakażonych nie zachoruje na raka, ale zakażenie można wykryć testem i z wyprzedzeniem omówić z lekarzem.
Autor: Ondřej Dvořák
- Helicobacter pylori a rak: co pokazało badanie
- Dlaczego na pierwszym miejscu jest właśnie Helicobacter pylori
- Co oznacza „związane z zakażeniem”
- Kiedy porozmawiać o tym z lekarzem
- Jakie testy na Helicobacter pylori istnieją
- Co z tym zrobić: trzy kroki
- Najczęstsze pytania
Helicobacter pylori a rak: co pokazało badanie
Analizę opublikowano pod koniec września 2026 roku w czasopiśmie The Lancet Oncology. Opiera się na szacunkach Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) przy WHO. Autorzy zbadali 12 czynników zakaźnych, o których wiadomo, że mogą wywoływać raka. W 2024 roku zakażenia wiązały się z szacunkowo 2,3 mln nowych przypadków raka, czyli mniej więcej co ósmym. Pięć czynników odpowiada za niemal wszystko:
| Czynnik zakaźny | Szacunkowa liczba przypadków w 2024 roku | Typowo powiązane nowotwory |
|---|---|---|
| Helicobacter pylori | 760 000 | rak żołądka |
| HPV (wirus brodawczaka ludzkiego) | 750 000 | rak szyjki macicy i inne nowotwory w okolicy narządów płciowych, odbytu i gardła |
| Wirus zapalenia wątroby typu B | 360 000 | rak wątroby |
| Wirus Epsteina-Barr | 260 000 | nowotwory nosogardła, chłoniaki, część nowotworów żołądka |
| Wirus zapalenia wątroby typu C | 160 000 | rak wątroby |
Źródło: komunikat prasowy IARC nr 387, badanie w The Lancet Oncology. Liczby są zaokrąglonymi szacunkami.
Dlaczego na pierwszym miejscu jest właśnie Helicobacter pylori
Powód jest prosty: to wyjątkowo rozpowszechnione zakażenie. Według szacunków jest nim zakażona mniej więcej połowa światowej populacji, a u większości osób przebiega bez żadnych objawów. Tylko część szczepów bakterii powoduje wrzody żołądka, a u części zakażonych wieloletni stan zapalny błony śluzowej może po latach prowadzić nawet do nowotworu żołądka.
Ciekawy jest też rozkład geograficzny. Azja Wschodnia odpowiada za 42 % wszystkich przypadków związanych z zakażeniami, głównie z powodu H. pylori i wirusa zapalenia wątroby typu B. Ponad trzy czwarte przypadków przypada na kraje o niskich i średnich dochodach. Autorzy badania zwracają uwagę na nierówności: nieproporcjonalnie większy ciężar ponoszą właśnie te kraje.
Co oznacza „związane z zakażeniem”
Szacunek „przypadków przypisywanych zakażeniu” mówi, ile nowotworów prawdopodobnie by nie powstało, gdyby zakażenia nie było. Nie mówi, że zachoruje każdy zakażony. Jeden z ekspertów komentujących badanie podkreślił, że zdecydowana większość osób z H. pylori, HPV czy wirusowym zapaleniem wątroby nie zachoruje na raka. Jednocześnie prawdziwa jest też druga strona: większość nowotworów nie jest wywołana zakażeniami.
Praktyczny wniosek z badania jest inny niż strach. Zakaźne przyczyny raka można, w odróżnieniu od innych czynników ryzyka, wykryć i się nimi zająć: albo unikać zakażenia, albo je leczyć, zanim rozwinie się nowotwór.
Kiedy porozmawiać o tym z lekarzem
Sama wiadomość o liczbach nie powinna nikogo wysyłać na badania bez powodu. Rozmowa z lekarzem ma jednak sens, jeśli:
- masz długotrwałe lub nawracające dolegliwości żołądkowe, które nie ustępują,
- miałeś(-aś) wrzód żołądka lub dwunastnicy,
- rak żołądka wystąpił u kogoś z Twojej najbliższej rodziny,
- pojawiło się niewyjaśnione chudnięcie, powtarzające się wymioty, trudności z połykaniem lub czarne stolce. W takiej sytuacji nie czekaj i zgłoś się do lekarza jak najszybciej.
Jak zakażenie zwykle się zaczyna i jak się objawia, przeczytasz w artykule Helicobacter pylori: objawy, dlatego nie powtarzamy tego tutaj.
Jakie testy na Helicobacter pylori istnieją
Testów jest kilka i różnią się tym, co wykazują. Szczegóły znajdziesz w artykule Jak sprawdzić, czy masz Helicobacter pylori, tutaj tylko to, co najważniejsze:
| Test | Co wykrywa | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Test oddechowy (z mocznikiem) | obecność aktywnego zakażenia | wykonuje się u lekarza lub w laboratorium, przed testem potrzebna jest przerwa w przyjmowaniu niektórych leków |
| Antygen z kału | obecność aktywnego zakażenia | dostępny także jako test domowy, obowiązują te same ograniczenia co przy teście oddechowym |
| Przeciwciała we krwi | wcześniejszy lub obecny kontakt z bakterią | może pozostać dodatni także po wyleczeniu, dlatego nie nadaje się do kontroli po leczeniu |
| Gastroskopia z pobraniem próbki | zakażenie i stan błony śluzowej żołądka | wykonuje lekarz, zazwyczaj przy dolegliwościach lub objawach alarmowych |
Przed testem oddechowym i testem z kału wynik mogą zaburzyć leki na żołądek (inhibitory pompy protonowej) i antybiotyki. Niczego jednak nie odstawiaj na własną rękę, długość przerwy określa lekarz. Test z kału opisuje strona Test kału na obecność Helicobacter pylori.
Co z tym zrobić: trzy kroki
- Dowiedz się, czy masz zakażenie. Dostępne są testy z kału i z krwi. Test domowy ma charakter orientacyjny.
- Przy dodatnim wyniku zgłoś się do lekarza. O leczeniu decyduje lekarz, zwykle jest to połączenie leków na receptę, w tym antybiotyków. Nie zaczynaj ich przyjmować na własną rękę. Jak wygląda leczenie, opisujemy w artykule leczenie i dieta.
- Sprawdź wynik leczenia. Lekarz zazwyczaj zaleca badanie kontrolne po zakończeniu leczenia, aby mieć pewność, że zakażenie ustąpiło.
Najprostszym pierwszym krokiem jest sprawdzenie, jak wygląda Twoja sytuacja. Testy na Helicobacter pylori wykonasz w domu, a wynik omów potem z lekarzem. Test nie zastępuje badania ani leczenia u lekarza.
Chcesz wiedzieć, jak jest u Ciebie?
Testy na Helicobacter pyloriNajczęstsze pytania
Czy Helicobacter pylori powoduje raka żołądka?
Według nowej analizy IARC zakażenie H. pylori jest największym pojedynczym zakaźnym czynnikiem wywołującym raka na świecie i wiąże się głównie z rakiem żołądka. Nie oznacza to, że raka dostanie każdy zakażony: u większości osób z zakażeniem nowotwór nigdy się nie rozwija.
Ile osób z H. pylori zachoruje na raka żołądka?
Dokładnego odsetka tutaj nie podajemy, ponieważ musielibyśmy oprzeć go na konkretnym badaniu. Zapytani eksperci podkreślają jednak, że zdecydowana większość zakażonych nie zachoruje na raka. Na ryzyko wpływają między innymi cechy szczepu bakterii, czynniki indywidualne i wywiad rodzinny.
Czy powinienem(-nam) się przebadać, jeśli nic mnie nie boli?
Zakażenie często przebiega bez objawów. Test ma sens zwłaszcza wtedy, gdy masz długotrwałe dolegliwości żołądkowe, wrzód żołądka w wywiadzie lub raka żołądka w rodzinie. O badaniu bez dolegliwości porozmawiaj z lekarzem.
Czy leczenie zakażenia zmniejsza ryzyko raka?
Autorzy analizy i zapytani eksperci podają, że zakażenie można leczyć, zanim rozwinie się z niego nowotwór, i zaliczają to do głównych dróg profilaktyki. Leczenie zakażenia zawsze jednak ustala lekarz.
Jaki test na Helicobacter pylori jest najlepszy?
Aktywne zakażenie zwykle wykrywa test oddechowy lub test z kału, a przeciwciała we krwi pokazują jedynie kontakt z bakterią. Jaki test wybrać, omów z lekarzem. Testy domowe mają charakter orientacyjny.
Czy przed testem muszę odstawić leki?
Leki na żołądek (inhibitory pompy protonowej) i antybiotyki mogą zaburzyć wynik testu oddechowego i testu z kału. Niczego jednak nie odstawiaj na własną rękę, długość przerwy określa lekarz.
Czy zakażenie i ryzyko raka dotyczą także dzieci?
O badaniu i leczeniu dzieci zawsze decyduje lekarz pediatra. Przy dodatnim wyniku u dziecka zgłoś się do pediatry.
Czy domowy test na Helicobacter pylori jest wiarygodny?
Test domowy to badanie orientacyjne, które pokazuje, czy zakażenie jest prawdopodobnie obecne. Dodatni wynik zawsze omów z lekarzem, który zdecyduje o dalszym postępowaniu.
Czy badanie dotyczy także HPV?
Tak, HPV z około 750 000 przypadków jest tuż za H. pylori na drugim miejscu. Profilaktyką są szczepienia i badania przesiewowe, co jest tematem do omówienia z lekarzem.
